- کودک تازه متولد شده 350 استخوان دارد در حالی که تعداد استخوان های یک فرد بزرگسال فقط 206 عدد است.
- خون ، یک اندام مایع است.
- همه ما در زمان تولد کوررنگ هستیم.
- ناحیه سطحی ریه ها تقریبا به اندازه یک زمین تنیس است.
- حتی اگر برعکس بایستید و سرتان روی زمین باشد با ز هم غذا وارد معده می شود.
- پوست بزرگترین اندام بدن است.
- بدن یک فرد بزرگسال حدودا شامل 100 تریلیون سلول است.
- نسبت اندازه قلب به سايز بدن در جنين 9 برابر بزرگتر از اين نسبت در نوزاد است.
- قلب انسان در ابتدا به شکل یک لوله است اما به سرعت رشد می کند و به فضای بیشتری نیاز پیدا کرده و خم می شود و در نهایت این شکل مشخص را پیدا می کند.
- بدن حدود 5.6 ليتر خون دارد. اين میزان خون هر دقيقه سه بار در همه بدن به گردش درمي‌آيد. در يك روز اين خون مجموعا حدود 19000 كيلومتر راه را طي مي‌كند.
- يك توپ تنيس را محكم بفشاريد. تقريبا نيرويي معادل با همين فشار بر قلبتان وارد مي‌شود تا خون را به سراسر بدن پمپ كند.

بیماری گلبولهای قرمز خون Red Blood Cells Disease

مهمترین و بیشترین بیماری که برای کودکان و بزرگسالان در مورد بیماریهای خونی پیش می آید، آنمی نام دارد. آنمی هنگامی رخ می دهد که هموگلوبین خون کاهش یابد که خودش متعاقبا باعث کاهش تعداد گلبولهای قرمز خون می شود. از جمله نشانه ها و عواقب این بیماری می توان به رنگ پریدگی صورت، ضعف، تند شدن ضربان قلب و کمبود رشد در اطفال و کودکان اشاره کرد که همگی به خاطر کم بود اکسیژن رسانی( می دانیم که هموگلوبین وظیفه حمل اکسیژن را به عهده دارد ) به قسمتهای مختلف بدن می باشد. علل بروز آنمی را می توان به دو قسمت تقسیم کرد:

آنمی ناشی از تولید ناکافی گلبولهای قرمز خون:

 چندین دلیل برای این علت وجود دارد که مهمترین آنها عبارت اند از:

کمبود آهن خون: کمبود آهن خون مهمترین عامل برای کم خونی می باشد، به ویژه در کودکانی ( در هر سن و سال ) که رژیم غذایی آنها عاری از آهن مورد نیاز بدن می باشد و یا مقدار بسیار زیادی گلبول قرمز به خاطر مثلا خونریزی از دست داده اند. کودکان که زود تر از موعد به دنیا می آیند، یا غذاهای مغذی مصرف نمی کنند از جمله افرادی هستند که در معرض ابتلا به آنمی ناشی از آهن کم خون می باشند.

مسمومیت توسط سرب: هنگامی که سرب وارد بدن می شود، مقدار زیاد آن به سمت گلبوبهای قرمز خون راهی می شوند تا در آنجا بر روی تولید هموگلوبین خون تاثیر بگذارد،  که همین موضوع باعث آنمی می شود. مسمومیت سرب حتی می تواند حتی باعث آسیب جدی بر روی دیگر بافتهای بدن مانند سیستم عصبی بدن و یا مغز شود.

آنمی ناشی از بیماریهای دیگر: کودکانی که دارای بیماری های سخت مانند ایدز یا سرطان در معرض آنمی می باشند.

آنمی ناشی از بیماری های کلیوی: کلیه ها هورمونی به نام اریتروپروتئین تولید می کنند که باعث تحریک مغز استخوان برای تولید بیشتر گلبوبهای قرمز می شود. بیماریهای کلیوی می توانند باعث دخالت در تولید این هورمون شوند.

آنمی به خاطر از بین رفتن غیرعادی  و سریع گلبولهای قرمز خون:

هنگامی که گلبوبهای قرمز خون با سرعت بیشتری از بین می روند و تعدادشان کم می شود ( به این فرآیند همولیز می گویند ) مغز استخوان با تولید گلبولهای قرمز و فرستادنشان به خون این کمبود را جبران می کند، اما اگر از بین رفتن گلبولهای قرمز با سرعتی بیشتر از انتظار و کنترل پبش رود آن شخص دچار آنمی می شود. چندین عامل برای آنمی ناشی از تولید ناکافی گلبولهای قرمز خون وجود دارد که عبارت اند از:

جی۶ پی دی و کمبود آن: جی ۶ پی دی نام یک آنزیم در بدن می باشد که باعث محافظت از گلبوبهای قرمز خون در برابر مواد شیمیایی موجود در برخی مواد غذایی که آثار مخرب برای گلبولهای قرمز خون دارند، می شود. کمبود این آنزیم در بدن باعث می شود که این مواد شیمیایی گلبوبهای قرمز را وادار به همولیزه شدن و یا منفجر شدن کنند. کمبود جی ۶ پی دی یک بیماری ارثی می باشد و بیشتر در کشورهای آفریقایی، مدیترانه ای و آسیای شرقی شایع است.

داستان قلب Heart Story

خونی که فاقد اکسیژن و تیره (چون هموگلوبین آن فاقد اکسیژن است، پس آن شفافیت خاص را خون ندارد ) می باشد و از طرفی دارای دی اکسید کربن گرفته شده از سراسر بدن می باشد، از قسمتهای مختلف بدن یعنی قسمت بالایی بدن و قسمت پایینی بدن توسط سیاهرگها جمع شده و وبه دو سیاهرگ اجوف تحتانی ( خون قسمت پایینی بدن به آن می ریزد ) و از طرفی دیگر به سیاهرگ اجوف بالایی ( خون قسمت بالایی بدن مانند مغز و... به آن می ریزد ) وارد می شود. این دو سیاهرگ خون بدون اکسیژن را به دهلیز راست منتقل می کنند. دهلیز راست این خون را از طریق دریچه سه لختی وارد بطن راست می کند. آنگاه خون از طریق در یچه ششی وارد سرخرگ ششی شده و به سمت ششها منتقل می شود. ششها این خون را دریافت کرده و دی اکسید کربن آن را ازش می گیرند و از طریق بازدم به بیرون می فرستند، آن هم در حالیکه اکسیژن دریافتی از دم را وارد آن می کنند. آن گاه این خون اکسیژن دار و شفاف و تمیز از طریق سیاهرگ ششی به سمت دهلیز چپ برده می شود. دهلیز چپ این خون را از طریق دریچه میترال یا دو لختی وارد بطن چپ می کند. بطن چپ بزرگترین اتاقک قلب می باشد و ضخامت دیواره ی ان به اندازه نیم اینچ است.  آن گاه این خون را با تمام قدرت به سمت آئورت بزرگترین سرخرگ بدن می فرستد. آئورت قسمتی از این خون را به قسمتهای بالایی بدن می برد و قسمتی دیگر را به قسمت پایینی بدن می برد. ضمن این که بخش معینی از این خون توسط سرخرگهای کرونری راست و چپ که واصل عضلات قلب و آئورت می باشند به عضلات  قلب برده می شود. سرخرگ کرونری چپ به دو سرخرگ خمیده و سرخرگ پایین رونده قدامی تقسیم شده، ولی سرخرگ کرونری راست به سرخرگ

دیگری تقسیم نمی شود.

وظایف خون

خون اکسیژن را از ششها و غذا را از دستگاه گوارشی به سلولهای بدن می رساند. همچنین خون دی اکسید کربن و مواد زاید بدن را از سلولها می گیرد ( کلیه ها مانند فیلتری خون را تصفیه می کنند. ) از دیگر وظایف خون می توانیم به:

۱) کمک می کند تا بدن ما همیشه در دمایی معین باقی بماند

۲) هورمون ها را به سلولهای بدن می برد

۳) پادتن ها را برای مبارزه به قسمتهای آسیب دیده می برد

۴) دارای پلاکت و عوامل لخته کننده می باشد که به لخته شدن و همچنین بهبود بافت ها کمک می کند

خون Blood

تمامی اعضای بدن برای فعالیت و زنده ماندن به خون احتیاج دارند. همان طور که می دانید خون توسط قلب به تمامی قسمتهای بدن فرستاده می شود. اما در خون چه چیزی است که تمامی اعضای بدن بدون آن نمی توانند فعالیت کنند؟

خون با خود اکسیژن و مواد غذایی حمل می کند. بیشتر خون را مایع زرد رنگی به نام پلاسما تشکیل می دهد. در حدود ۹۰ درصد پلاسما از آب تشکیل شده است، و ۱۰ درصد بقیه هم از نمک، قند ( گلوکوز )، غذا و مواد زاید بدن تشکیل شده است و از همه مهم تر پلاسما پروتئین دارد که مواد غذایی را به سلولهای بدن می برد و باعث تقویت سیستم دفاعی بدن در برابر آلودگی می شود. خون در حقیقت یک بافت است. این ماده سنگین است؛ چرا که از سلولهای مختلفی که هر یک وظیفه خاصی به عهده دارند، تشکیل شده است. ۸۰ درصد خون مایع و ۲۰ درصد آن جامد است. کسانی که خون اهدا می کنند هم می توانند کل خونشان را اهدا کنند و هم می توانند جزئ خاصی از آن را اهدا کنند؛ مانند پلاکتها یا گلبولهای سفید یا گلبولهای قرمز و یا هر جزئ دیگری. خون مخلوطی از پلاسما و سلولها می باشد. در خون سه نوع سلول وجود دارد که در پلاسمای خون معلق هستند و در مغز استخوانهای ما ( استخوانهای (مهره ها) ستون فقرات، دنده ها، جمجمه، لگن خاصره و جناغ سینه ) ساخته می شوند، که عبارت اند از:

۱) پلاکت ها Thrombocytes Platelets or: پلاکتها سلول های بشقابی شکلی هستند که در مغز استخوان ساخته می شوند و وظیفه لخته کردن خون را به عهده دارند. این سلولهای ریز بیشتر از ۹ روز عمر نمی کنند و دائما در حال تعویض با سلولهای جدید می باشند. برای مثال هنگامی که ما زمین می خوریم و زانوی ما آسیب دیده و خون می آید، پس از چندی مشاهده می کنیم که خونی که بر روی زانوی ما بود سفت و محکم شده یا به عبارتی منعقد شده است؛ که این کار را پلاکتها انجام می دهند.

۲) گلبول های قرمز خون Erythrocytes or Red Blood Cells: حمل اکسیژن خون توسط این سلولها که تعدادشان از دیگر سلولهای خون بیشتر است، انجام می گیرد. در هر ثانیه حدود ۲۴۰ میلیون گلبول قرمز در خون تولید می شود، به همین دلیل در بدن یک انسان بالغ در حدود ۳۵۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ گلبول قرمز وجود دارد. هر گلبول قرمز در حدود ۱۲۰ روز عمر می کند. قرمزی خون به خاطر این هموگلوبین  Hemoglobinآن می باشد؛ در هنگامی که هموگلوبین خون از ششها اکسیژن می گیرد این رنگ شفاف به وجود می آید.

۳) گلبول های سفید خون leukocytes or White Blood Cells: سلولهایی که وظیفه دفاع بدن در برابر آلودگی ها را به عهده دارند و نقش مهمی را در سیستم دفاعی بدن به عهده دارند. این سلولها در اندازه ها و شکلهای مختلفی می باشند و عمر آنها بسته به نوعشان از چند روز تا چند ماه تغییر می کند. تعداد این سلولها حدود ۷۰۰ برابر کمتر از گلبولهای قرمز خون می باشد و همانند آنها در مغز استخوان تشکیل می شوند. نوعی از گلبولهای سفید که Granulocytes گرانیولوسایت و یا lymphocytes لیمفوسایت در نزدیکی دیواره رگها حرسلولهای آلوده را هم از بین می برند. همچنین گلبولهای سفید مهم مواد پروتئینی به نام پادتن Antibody ترشح می کنند که مواد خارجی و غریبه را شناسایی می کنند و سعی در از بین بردن یا خنثی کردن آنها می کنند. زمانیکه بدن ما آلوده می شود تعداد کت می کنند و وظیفه از بین بردن باکتریها و ویروسها را به عهده دارند، آنها همچنی گلبولهای سفید بیشتر از زمانی است که ما سلامت هستیم. جالب اینجاست که هنگامی که ما توسط یک میکروب خاص بیمار می شویم،  lymphocyteها پادتن آن نوع بیماری را ساخته تا اگر دفعه بعدی توسط آن میکروب آلوده شدیم بتوانند آن را به راحتی از بین ببرند.

قلب Heart

قلب یک عضو عضلانی توخالی در قفسه سینه می باشد که وظیفه اصلی آن تلنبه کردن خون سرشار از اکسیژن و مواد غذایی از طریق شریانهای بزرگ به داخل می باشد. قلب در طی روز ۱۰۰۰۰۰ بار منقبض شده و دوباره به حالت استراحت باز می گردد. وزن قلب در حدود ۲۵۰ تا ۴۰۰ گرم می باشد. قلب دارای ۴ اتاقک می باشد که عبارت اند از:

۱) دهلیز راست Right Atrium

۲) بطن راست Right Ventricle

۳) دهلیز چپ Left Atrium

۴) بطن چپ Left Ventricle

که همان طور که مشخص است بطن و دهلیز راست در یک طرف قلب و بطن و دهلیز چپ در دیگر قسمت قلب قرار دارند.

همچنین دارای ۴ دریچه می باشد:

۱) دریچه سه لختی Tricuspid Valve

۲) دریچه ششی Pulmonary Valve

۳) دریچه میترال یا دولختی Mitral or Bicuspid Valve

۴) دریچه آئورتی Aortic Valve

که دریچه های میترال و آئورتی در سمت چپ قلب و دریچه های سه لختی و ششی در سمت راست قلب قرار دارند.  

رگهای بدن Body Vessels

سرخرگها Arteies: رگهايي هستند که در آنها خون قرمز يا تصفيه شده جريان دارد . خون با فشار سرعت زياد در سرخرگ ها جريان دارد . جهت خون در سرخرگ ها از قلب به طرف اندامها است . با اينکه خون از قلب به طور متناوب در سرخرگ ها مي ريزد ، جريان خون در آن مداوم و پيوسته است و اين بخاطر خاصيت الاستيکي جدار سرخرگ هاست . در بيماري آترواسکلروز يا تصلب شرايين اين خاصيت از بين مي رود .
اگر دست را روي يک سرخرگ قرار بدهيم ، نبض يا ضربان قلب را مي توان لمس کرد . خون با فشار زياد در سرخرگ ها جريان دارد و مقدار فشار خون در يک فرد بالغ و سالم ۱۲۰ ميلي متر جيوه به عنوان فشار سیستولی یا بیشترین فشار، روي ۸۰ ميلي متر جيوه به عنوان فشار دیاستولی یا کمترین فشار مي باشد .

۲ ) سياهرگ ها Veins: رگهايي هستند که در آنها خوني که از اندامها آمده جريان دارد و توسط سياهرگ هاي بزرگ به قلب يعني دهليز راست مي ريزد . بنابراين جهت سياهرگ از اندامها به طرف قلب است . فشار خون در سياهرگ خيلي کم است بطوريکه در نزديکي قلب بصفر مي رسد ولي عواملي هستند که به بازگشت خون به قلب کمک مي کنند . عامل اصلي فشار ناچيزي است که بوسيله انقباض بطن چپ در رگها حاصل شده است . ديواره سياهرگ از سرخرگ نازکتر است و نيز مقاومت کمتري دارد . ساختماني بنام دريچه لانه کبوتري وجود دارد که مانع بازگشت خون در سياهرگ مي شود . مهمترين بيماري سياهرگها واريس است . 

۳ ) مويرگ ها Capillaries : رگهاي ريز و کوچکي هستند که در اندامها وجود دارند و باعث تغذيه اعضا و بافتهاي مختلف مي شوند . مولکولها و گلبولهاي سفيد از ديواره آنها گذشته و وارد بافت ها مي شوند . فشار خون در مويرگ ها کم و حدود ۱۰ ميلي متر جيوه است . مويرگ ها حد واسط سرخرگ ها و سياهرگ ها هستند . آنها آنقدر نازک هستند که می توان گفت قطرشان به اندازه یک سلول مخاطی  Epithelial Cell میباشد

سرخرگها دارای سه لایه می باشد:

1) لایه خارجی بافتی Outer Layer of Tissue: که سخت و محکم   و دارای جنس بافتی است.

2) لایه میانی عضلانی  :Muscular Middle  این لایه دارای عضلات کشدار و بسیار محکم می باشد. این خاصیت باعث می شود که خون قلب به راحتی در امتداد سرخرگ پمپاژ بشود که باعث باز شدن سرخرگ می شود Expansion  وبا آرام شدن قلب، سرخرگ منقبض شده Contraction و نیروی قابل توجهی به خون وارد کرده و آن را در مسیر جریان می دهد.

3) لایه درونی سلولهای مخاطی Inner Layer of Epithelial Cells: این لایه بسیار نرم می باشد تا خون بدون هیچ مانعی به راحتی عبور کرده و جریان داشته باشد.

لخته های خونی Thrombosis

همان طور که می دانیم انعقاد خون یک رخداد طبیعی می باشد که باعث قطع خونریزی پس از جراحت می شود. برای مثال زمانی که ما به زمین می خوریم و زانوی ما خراشیده می شود، مشاهده می شود که پس از مدتی لایه ای تیره رنگ بر روی زخم ما درست می شود. این لایه همان خون خارج شده از زانوی ما به هنگام آسیب رسیدن است که حالا لخته شده است. این عمل یعنی لخته شدن خون توسط پلاکتها Platelets انجام می شود (بعدا توضیح خواهم داد)

در بیماری کرونری قلب هم یک سری لخته خونی درست می شود، البته نه به خاطر جراحت خارجی بلکه به خاطر رسوب چربی در دیواره داخلی عروق.  دیواره عروق به طور طبیعی صاف هستند و هیچ نقطه ای وجود ندارد که در آنجا امکان ایجاد لخته خون باشد. در اثر تصلب شرایین، دیواره رگها این ویژگی خود را از دست می دهند. و جایی که چربی رسوب کرده است، باعث تخریب سطح داخلی رگ می شود.

کلسترول یا چربی با تراکم کم  Low Density Lipoprotein or LDL

کلسترول از جمله آن موادی است که برای بدن لازم است، اما به مقدار بسیار ناچیز؛ به عبارتی کلسترول  اضافی باعث بروز بیماریهای قلبی و عوارض زیادی می شود. این ماده در زرده تخم مرغ، روغن جامد، گوشت قرمز، میگو و .... موجود می باشد. مصرف بیش از حد مواد غذایی فوق باعث بالا رفتن میزان کلسترول خون می شود که این عامل باعث می شود تا کلسترول در رگهای خونرسان قلب رسوب کرده و مانع عبور خون به راحتی به قلب می شوند؛ به عبارتی باعث تنگ شدن شریانهای بدن یا تصلب شریانها Atherosclerosis می شوند. این عامل که مدت طولانی طول می کشد - در حدود ۲۰ سال - یکی از بیماریهای شریانهای کرونری Coronary Artery Diseaseمی باشد.

پس از تشکیل رسوب لایه درونی شریان که از جنس سلولهای مخاطی می باشد ( به مقاله قبلی رجوع کنید ) دیواره شریان کلاهکی رشته ای درست می کند و آنرا دور تا دور رسوبات درست می کند که تمامی این عوامل آسیب زیادی به شریان وارد می کند. پس از چندی با فشار زیادی که رسوبات به کلاهک وارد می کنند، آن را پاره کرده و باعث زخم شدن و آسیب شدید به دیواره سرخرگ می شوند. این عامل سبب می شود تا پلاکتهای موجود در خون ( که به لخته شن خون کمک می کنند ) به آن محل بیایند. پلاکتها سعی می کنند تا جراحت را برطرف کنند و در مواقعی که زخم زیاد جدی نیست برطرف شده و مشکلی پیش نمی آید، اما اگر آسیب دیدگی وخیم باشد، پلاکتها هیچ کاری نمی توانند بکنند و خون را لخته می کنند. با لخته شدن خون راه شریان بسته شده و خون دیگر نمی تواند عبور کند و شریان کرونری به طور کامل بسته می شود و چون شریانهای کرونری خون را به عضلات قلب می رساند و عضلات قلب بدون خون نمی توانند فعالیت کنند از کار می افتند و حمله قلبی یاMyocardial Infraction  رخ می دهد.